دسته بندی محصولات

آژانس بین المللی انرژی اتمی IAEA

کتاب:
'Good Practices in Heavy Water Reactor Operation
'

آژانس بین المللی انرژی اتمی IAEA

تاسیس آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای

درست چند ماه پس از اتمام جنگ جهانی دوم مباحث بر سر سلاحهای اتمی در سطح بین المللی آغاز گردید. ملاقات سران کشورهای آمریکا، انگلستان و شوروی در دسامبر همان سال منتج به طرح قطعنامه‌ای شد که پیشنهاد کرد کمیسیونی در سازمان ملل متحد تشکیل شود تا درباره کلیه جوانب امر مطالعه کند و توصیه‌هایی به عمل آورد. یک ماه بعد در 24 ژانویه 1946 مجمع عمومی «کمیسیون انرژی اتمی» را به وجود آورد و آن را موظف ساخت برای تضمین استفاده صرفا مسالمت‌آمیز از نیروی اتمی؛ نابودی سلاح‌‌‌های اتمی و ایجاد نظام حراستی از جمله بازرسی؛ پیشگیری و .... پیشنهادهایی تسلیم شورای امنیت کند. این کمیسیون متشکل از اعضای شورای امنیت و کانادا بود. این اولین حرکت بین المللی، در جهت سامان‌دادن به انرژی اتمی و سلاح‌‌‌های هسته‌ای به شمار می آید و همانطور که مشخص است وظیفه بررسی هر دو مساله صلح آمیز و غیرصلح آمیز بودن انرژی اتمی را بر دوش داشته است.

امریکا هنگام آغاز جلسات «کمیسیون انرژی اتمی» در تاریخ 14 ژوئن 1946 پیشنهاد کرد یک سازمان بین المللی توسعه اتمی با تفویض اختیارات وسیع برای کنترل و مدیریت بر همه فعالیت‌‌‌های هسته‌ای جهت تامین امنیت بین المللی تاسیس شود. پیشنهاد امریکا گرچه ظاهری پسندیده داشت اما عملا به حفظ انحصار داشتن بمب اتمی برای آن دولت و جلوگیری از ساخت آن توسط کشورهای دیگر منتهی می‌شد و لذا شوروی مخالف آن بود. به هر حال این طرح که به طرح باروخ معروف گردید مورد اتفاق آرای اعضای دائمی شورای امنیت قرار نگرفت و نتیجتا اجرا نگردید. متقابلا شوروی نیز طرح گرومیکو را ارائه داد که سرانجامی مشابه با طرح باروخ پیدا کرد. بالاخره نیز کمیسیون انرژی اتمی و کمیسیون تسلیحات معمولی که در 13 فوریه 1947 به وجود آمده بودند هر دو در اوایل سال 1952 منحل گردیدند.» یک سال بعد در 9 دسامبر 1953 آیزنهاور رئیس جمهور وقت آمریکا طرحی تحت عنوان «اتم برای صلح را به مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای ایجاد یک سازمان برای توسعه استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی و کسب اطمینان از عدم بکارگیری انرژی هسته‌ای در مصارف نظامی ارائه داد. طرح آیزنهاور منجر به ایجاد I.A.E.A و شکل گیری همکاری بین‌المللی برای استفاده غیرنظامی از انرژی اتمی شد.

هدف اساسی از طرح آمریکا کنترل و شفاف سازی پیشرفت کشورهای دیگر در زمینه علوم و فنون هسته‌ای به منظور جلوگیری از انحراف آنها به سمت تسلیحات هسته‌ای بود. خطوط اصلی پیشنهاد مزبور توسط مجمع عمومی در 4 دسامبر 1954 مورد تایید قرار گرفت.و در نهایت، در 1956، پیش نویس اساس نامه آژانس در یک کنفرانس بین‌المللی که در سازمان ملل متحد، برگزار شد، مورد تصویب 80 دولت واقع شد، و بدین وسیله، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در 29 ژوئن رسما پا به عرصه وجود گذاشت. و در چهاردهم نوامبر همان سال، مجمع عمومی موافقت نامه‌ای در مورد نحوه روابط و همکاری آژانس با سازمان ملل متحد به امضا رساند. از آن زمان به بعد، آژانس به عنوان یک سازمان بین‌المللی مستقلی که مسؤولیت هدایت استفاده از انرژی اتمی در راه رفاه بیشتر را بر عهده دارد، فعالیت خود را آغاز کرد.

 

اهداف آژانس

در اساس نامه آژانس اهداف آژانس این گونه بیان شده است:

1- تشویق و مساعدت به تحقیق و گسترش مطالعات علمی در مورد انرژی اتمی برای استفاده صلح آمیز در سراسر جهان، ایجاد تسهیلاتی برای کشورهای عضو، فراهم کردن امکانات و خدمات برای تحقیق یا گسترش توصیه‌های علمی برای استفاده از انرژی اتمی در امور غیرنظامی

2- ارائه پیشنهادها و تسهیلات مورد نیاز تحقیق. همچنین توصیه‌های ضروری بر‌ای کاربرد انرژی اتمی در راه صلاح و رفاه بشر

3- فراهم کردن اطلاعات مربوط به تغییرات علمی و فنی مورد استفاده صلح آمیز از اتم

4- ارتقا و تربیت کارشناسان مجرب و متخصص برای استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی. 

در مجموع، می‌توان گفت هدف آژانس بر دو محور کلی بنیان نهاده شده است: استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی و ترویج و توسعه آن در راه صلح، بهداشت، ترقی و رفاه در سراسر جهان، و دیگری اطمینان از این موضوع که کمک‌ها و اطلاعات ارائه شده از سوی آژانس در زمینه انرژی اتمی، صرف مقاصد و اهداف نظامی نخواهد شد.

 

ساختار و تشکیلات

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که مقر آن در وین است دارای سه رکن زیر می‌باشد:

 

1ـ کنفرانس عمومی

کنفرانس عمومی بالاترین رکن آژانس است که سالی یک بار در مقر آژانس تشکیل جلسه می‌دهد. بنا به تقاضای هیأت حکام یا اکثریت اعضا، اجلاس‌های ویژه نیز برگزار می‌کند. کنفرانس متشکل از نمایندگان کلیه دول عضو است، و هر عضو در کنفرانس دارای یک رأی بوده و تصمیمات با اکثریت آرا اتخاذ می‌شود، اما در مورد تصمیمات مالی، تغییرات و اصلاح اساس نامه و ترک عضویت، آرای دو سوم دول متعاهد ضروری است. طبق اساس نامه، کنفرانس عمومی دارای اختیارات وسیعی در زمینه خط مشی و امور مالی و اداری آژانس است. انتخاب اعضای شورای حکام، و بررسی گزارش سالانه این شورا از وظایف کنفرانس عمومی است. کنفرانس بودجه پیشنهاد شده شورای حکام و دبیرکل را مورد تصویب قرار می‌دهد. تصمیم گیری درباره هر گونه تغییر یا اصلاح اساس نامه و پذیرش عضو جدید بر عهده کنفرانس است. مسؤولیت انتخاب دبیر کل آژانس که به مدت 4 سال است و نیز تأیید و تصویب گزارش‌های نحوه فعالیت آژانس به سازمان ملل متحد نیز از دیگر وظایف کنفرانس عمومی است.

 

2ـ شورای حکام

اعضای هیأت یا شورای حکام از دو گروه انتصابی و انتخابی تشکیل شده که مجموعا 35 نفر می‌باشند.

 

اعضای انتخابی

کنفرانس عمومی 22 عضو را از میان دول عضو برای خدمت دو ساله در هیأت حکام انتخاب می‌کند. اعضای انتخابی هیأت حکام از مناطق زیر هستند. 5 عضو از آمریکای لاتین، 4 عضو از اروپای غربی، 3 عضو از اروپای شرقی، 4 عضو از آفریقا، 2 عضو از خاورمیانه و جنوب آسیا، 1 عضو از آسیای جنوب شرقی و پاسفیک و 1 عضو از خاور دور، به علاوه، 1 عضو از خاورمیانه و جنوب آسیا یا آسیای جنوب شرقی و پاسفیک یا خاور دور و عضو دیگر از آفریقا یا خاورمیانه و جنوب آسیا یا آسیای جنوب شرقی و پاسفیک انتخاب می‌شوند. شورای حکام در سال چندین بار تشکیل جلسه داده، امور محوله را زیر نظر کنفرانس عمومی انجام می‌دهد. هر یک از کشورهای عضو در هیأت حکام دارای یک رأی اند. بجز موارد مالی که به دو سوم آرای اعضا نیاز دارد، کلیه تصمیمات با اکثریت نسبی اتخاذ می‌شود. شورای حکام برای انجام وظایف خود می‌تواند بر حسب ضرورت مبادرت به تشکیل کمیته‌‌‌هایی کند.

 

اعضای انتصابی

طبق مفاد اساس نامه، شورای حکام در پایان انقضای دوره خود 10 عضو از میان اعضایی که در تکنولوژی اتمی من جمله تولید مواد خام از سایرین مجرب تر هستند را انتخاب می‌کند. بعلاوه 3 عضو دیگر از مناطق مختلف جهان که آنها نیز باید در تکنولوژی انرژی اتمی و من جمله تولید مواد خام مجرب‌تر باشند به شرط آنکه منطقه مزبور نماینده‌ای در میان 10 عضو قبلی نداشته باشد. به اعضای انتصابی اضافه می شود.

 

3ـ دبیرخانه

دبیرخانه آژانس بین‌المللی از تعدادی کارمند و یک دبیر کل که در رأس آن قرار دارد، تشکیل شده است. دبیر کل بنا به پیشنهاد هیأت حکام و با تأیید کنفرانس عمومی برای یک دوره چهار ساله انتخاب می‌شود. دبیر کل عالیترین مامور اداری آژانس می‌باشد. وی مسؤولیت اداره امور جاری آژانس را زیر نظر شورای حکام بر عهده دارد و وظایفش را طبق مقرراتی که این هیأت تعیین می‌کند، انجام می‌دهد.


نظرات کاربران